بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ سَأَلَ سائِلٌ بِعَذابٍ واقِعٍ1
به نام خداى رحمان و رحيم. - سائلى از كفار درخواست عذابى كرد كه لا محاله واقع مىشد .
لِلْكافِرينَ لَيْسَ لَهُ دافِعٌ2
و كافران دافعى براى آن نداشتند .
مِنَ اللَّهِ ذِي الْمَعارِجِ3
عذابى از ناحيه خدايى كه در درگاهش براى فرشتگان درجاتى دارد .
تَعْرُجُ الْمَلائِكَةُ وَ الرُّوحُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كانَ مِقْدارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ4
ملائكه و روح در روزى كه مقدار آن پنجاه هزار سال است (يعنى در روز قيامت) به سوى او عروج مىكنند .
فَاصْبِرْ صَبْراً جَمِيلاً5
پس تو كه مورد چنين درخواستى از آنان قرار گرفتهاى به خوبى صبر كن .
إِنَّهُمْ يَرَوْنَهُ بَعِيداً6
كفار آن روز را دور مىپندارند .
وَ نَراهُ قَرِيباً7
ولى ما نزديكش مىبينيم .
يَوْمَ تَكُونُ السَّماءُ كَالْمُهْلِ8
روزى است كه آسمان چون مس ذوب شده مىشود .
وَ تَكُونُ الْجِبالُ كَالْعِهْنِ9
و كوهها چون پشم حلاجى شده مىگردند .
وَ لا يَسْئَلُ حَمِيمٌ حَمِيماً10
و هيچ حامى و دوستى سراغ دوستش را نمىگيرد .
يُبَصَّرُونَهُمْ يَوَدُّ الْمُجْرِمُ لَوْ يَفْتَدِي مِنْ عَذابِ يَوْمِئِذٍ بِبَنِيهِ11
با اينكه دوستان را به دوستان نشان مىدهند، مجرم آرزو مىكند اى كاش مىشد فرزندان را در برابر عذاب آن روز فدا كرد .
وَ صاحِبَتِهِ وَ أَخِيهِ12
و دوستان و برادر را .
وَ فَصِيلَتِهِ الَّتِي تُؤْوِيهِ13
و خويشاوندانى كه او را از خود مىدانستند .
وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً ثُمَّ يُنْجِيهِ14
و بلكه همه مردم روى زمين را تا خودش از عذاب نجات پيدا كند .
كَلاَّۖ إِنَّها لَظيٰ15
اما هيهات چه آرزوى خامى كه آتش دوزخ شعلهور است .
نَزَّاعَةً لِلشَّويٰ16
و در هم شكننده اعضاى بدن است .
تَدْعُوا مَنْ أَدْبَرَ وَ تَوَلَّيٰ17
او هر روگردان از حق و مستكبرى را به سوى خود مىخواند .
وَ جَمَعَ فَأَوْعيٰ18
و همه آنهايى را كه اموال را جمع و ذخيره كردند در خود جاى مىدهد .
إِنَّ الْإِنْسانَ خُلِقَ هَلُوعاً19
آرى انسان به منظور رسيدنش به كمال حريص خلق شده .
إِذا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعاً20
و نيز اينطور خلق شده كه در برابر شر به جزع در مىآيد .
وَ إِذا مَسَّهُ الْخَيْرُ مَنُوعاً21
و از رساندن خير به ديگران دريغ مىنمايد .
إِلَّا الْمُصَلِّينَ22
مگر نمازگزاران .
الَّذِينَ هُمْ عَليٰ صَلاتِهِمْ دائِمُونَ23
كه بر اين كار خود مداومت دارند .
وَ الَّذِينَ فِي أَمْوالِهِمْ حَقٌّ مَعْلُومٌ24
(و حرص خود را در راه بندگى خدا به كار مىبرند) و كسانى كه در اموالشان حقى معلوم است .
لِلسَّائِلِ وَ الْمَحْرُومِ25
براى سائل و محروم .
وَ الَّذِينَ يُصَدِّقُونَ بِيَوْمِ الدِّينِ26
و كسانى روز جزا را همواره تصديق مىكنند .
وَ الَّذِينَ هُمْ مِنْ عَذابِ رَبِّهِمْ مُشْفِقُونَ27
و كسانى كه از عذاب پروردگارشان نگران هستند .
إِنَّ عَذابَ رَبِّهِمْ غَيْرُ مَأْمُونٍ28
چون هيچ كس از عذاب پروردگارش ايمن نيست .
وَ الَّذِينَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حافِظُونَ29
و كسانى كه شهوت خود را حفظ مىكنند .
إِلَّا عَليٰ أَزْواجِهِمْ أَوْ ما مَلَكَتْ أَيْمانُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَيْرُ مَلُومِينَ30
مگر در مورد همسران و كنيزان خود كه به خاطر به كار بردن نيروى شهوت در آن موارد ملامت نمىشوند .
فَمَنِ ابْتَغيٰ وَراءَ ذٰلِكَ فَأُولئِكَ هُمُ العادُونَ31
پس اگر كسى براى اطفاى شهوت به دنبال غير آنچه ياد شد باشد چنين كسانى تجاوزگرند .
وَ الَّذِينَ هُمْ لِأَماناتِهِمْ وَ عَهْدِهِمْ راعُونَ32
و كسانى كه امانتها و پيمان خود را محترم مىشمارند .
وَ الَّذِينَ هُمْ بِشَهاداتِهِمْ قائِمُونَ33
و كسانى كه پاى شهادتهاى خود مىايستند .
وَ الَّذِينَ هُمْ عَليٰ صَلاتِهِمْ يُحافِظُونَ34
و كسانى كه بر نماز خود محافظت دارند .
أُولئِكَ فِي جَنَّاتٍ مُكْرَمُونَ35
چنين كسانند كه در باغهاى بهشت مورد احترامند .
فَما لِ الَّذِينَ كَفَرُوا قِبَلَكَ مُهْطِعِينَ36
(با اينكه خداى تعالى مقدر فرمود كه كفار را با بهشت خود گرامى ندارد) اين كفار را كه در پيرامون تواند چه مىشود كه چشم از تو بر نمىدارند .
عَنِ الْيَمِينِ وَ عَنِ الشِّمالِ عِزِينَ37
(و در عين اينكه با همند) از چپ و راستت متفرق مىشوند .
أَ يَطْمَعُ كُلُّ امْرِئٍ مِنْهُمْ أَنْ يُدْخَلَ جَنَّةَ نَعِيمٍ38
آيا هر يك از آنها طمع آن دارند كه تقدير الهى را بر هم زده داخل بهشت نعيم شوند؟ .
كَلاَّۖ إِنَّا خَلَقْناهُمْ مِمَّا يَعْلَمُونَ39
نه، حاشا كه كوچكتر از اينند و خود مىدانند كه ما از چه چيز خلقشان كردهايم .
فَلا أُقْسِمُ بِرَبِّ الْمَشارِقِ وَ الْمَغارِبِ إِنَّا لَقادِرُونَ40
پس (گو اينكه قسم لازم ندارد ولى) به پروردگار همه مشرقها و مغربها سوگند كه ما قادريم .
عَليٰ أَنْ نُبَدِّلَ خَيْراً مِنْهُمْ وَ ما نَحْنُ بِمَسْبُوقِينَ41
بر اينكه اينان را منقرض نموده خلقى بهتر از ايشان بيافرينيم و كسى نيست كه با اراده خود اراده ما را از كار بيندازد .
فَذَرْهُمْ يَخُوضُوا وَ يَلْعَبُوا حَتَّي يُلاقُوا يَوْمَهُمُ الَّذِي يُوعَدُونَ42
بنا بر اين تو هم اى پيامبر رهاشان كن در لجن فرو روند و سرگرم بازى باشند تا ناگهان و تهى دست به روزى برخورند كه وعدهاش را از پيش به ايشان داده بودند .
يَوْمَ يَخْرُجُونَ مِنَ الْأَجْداثِ سِراعاً كَأَنَّهُمْ إِليٰ نُصُبٍ يُوفِضُونَ43
روزى كه به سرعت از قبرها در آيند و همه به سوى يك نقطه به سرعت به راه افتند گويى در آنجا به سوى علامتى روان مىشوند .
خاشِعَةً أَبْصارُهُمْ تَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌۚ ذٰلِكَ الْيَوْمُ الَّذِي كانُوا يُوعَدُونَ44
اما در حالتى كه چشمهايشان از شدت شرمندگى به پايين افتاده ذلت از سراپايشان مىبارد و به ايشان گفته مىشود اين است همان روزى كه وعدهاش را مىدادند .